Je kunt niet zeggen dat we in Nederland niet veel aandacht hebben besteed aan bedrijventerreinen. De kritiek is soms dat dit vooral meer het papier dan de praktijk betreft, maar even daarvan afgezien: we denken dat we er toch met z’n allen aardig wat vanaf weten. Hoe bijzonder is het dan om te constateren dat je in het verre buitenland altijd nog voor verrassingen kunt komen te staan. Dan blijkt dat je onmogelijk vanuit alleen een westerse cultuur naar bedrijventerreinen kunt kijken. Doe je dat wel dan is er feitelijk sprake van bedrijventerreinen-etnocentrisme: een mogelijk nieuwe trend in de antropologie… Drie voorbeelden van ‘andere’ bedrijventerreinen.

Think Big!

Laten we het met het eerste voorbeeld nog niet al te vreemd maken. De omvang van bedrijventerreinen. In Nederland is er met terechte trots gekeken naar de ontwikkeling van Maasvlakte II. Maar liefst een oppervlak van 2.000 hectare en bijzonder door het te ontwikkelen door zand op te spuiten voor de kust. Dat laatste is wel een sterk Nederlands staaltje. Maar het wordt ook regelmatig in het buitenland vertoond, vaak wel weer door Nederlandse bedrijven. Neem als voorbeeld Eko Atlantic City in Lagos (Nigeria) met een oppervlak van 820 ha; toch ook niet onaardig… Maar het wordt – in termen van oppervlak – toch lastig concurreren met een ontwikkeling als Kribi in Kameroen waar een bedrijventerrein voor grootschalige industrieën tot ontwikkeling komt. Bedrijvigheid die ook sterk is gekoppeld aan mijnbouw en ertswinning. Hier gaat het in totaal om 28.000 ha, waarvan 4.300 voor wonen. Die combinatie met wonen komt wel vaker voor in het verre buitenland. Neem bijvoorbeeld Sudair Industrial City op zo’n 130 km afstand van hoofdstad Riyadh in Saudi Arabië. Voor deze ontwikkeling is in principe zo’n 26.000 ha beschikbaar. Bij dergelijke ontwikkelingen spreekt ook niemand meer van hectares, maar van vierkante kilometers.

Wie woont er nu op een bedrijventerrein?

Nu we het toch even over wonen hebben: wonen op bedrijventerreinen. Ik kwam en kom dat nogal eens tegen op bedrijventerreinen in Nederland. En ik kan me er over verbazen (zo al niet opwinden). Wat gedacht van een bedrijventerrein van 25 ha met daarop 50 woningen? Het bestaat echt, maar ik zal de gemeente niet noemen. Natuurlijk is een mengvorm van wonen en bedrijvigheid een prima idee om zachtere overgangen te creëren naar een woonwijk, maar her en der verspreid woningen op een bedrijventerrein? Dat is andere koek. En dat alleen maar omdat de grond goedkoper is dan die in de nieuwbouwwijk. Tegen die achtergrond valt misschien ook mijn enorme verbazing te begrijpen toen ik bij mijn eerste buitenlandse project in Bahrein tal van barakken op bedrijventerrein zag waarin de gastarbeiders uit onder andere India, Pakistan en Filipijnen waren gehuisvest. Midden tussen zware bedrijvigheid. Dat was even schakelen. Overigens wordt die huisvesting meer en meer serieus genomen en wordt vaak ook een locatie buiten of aangrenzend aan het bedrijventerrein gevonden en van een behoorlijke kwaliteit. Zo hanteert een overheidsorganisatie in Saudi Arabië nu strikte voorschriften voor de onderkomens van die expats (die dus zeker niet allemaal uit de ‘Oude wereld’ komen en een goed inkomen hebben). Huisvesting vindt plaats in gegroepeerde kleine flats met ook uiteenlopende voorzieningen en busvervoer naar het bedrijventerrein. Komt het toch nog redelijk goed.

Vrouwen op bedrijventerreinen

En nu we het toch over Saudi Arabië hebben: vrouwen op bedrijventerreinen. Bij ons gaat het hooguit over sociale veiligheid, in Arabische landen pakt dit onderwerp wat zwaarder uit. Tussen Arabische landen kunnen er op dit punt echter nogal wat verschillen zijn, maar voor het meer conservatieve Saudi Arabië leveren werkende vrouwen op bedrijventerreinen hoofdbrekens op. In Saudi Arabië reizen mogen vrouwen niet alleen reizen, besturen geen auto’s en werken gescheiden van mannen. Onder meer. Van de werkende bevolking is 44% Saudi en daarvan is 16% vrouw. De regering streeft naar een hoger aandeel Saudi’s in industriële bedrijven, inclusief vrouwen. Vandaag de dag werken vrouwen in Saudi Arabië al in industriële processen, staan aan een productielijn of dragen zorg voor kwaliteitsmanagement of human resources. Oasis in Al-Ahsa is het eerste industrieterrein voor vrouwen. Op dit bedrijventerrein van 50 ha is nu een tachtigtal bedrijven gevestigd. Wellicht is het succes van dit project de aanleiding om nu vier nieuwe bedrijventerreinen te ontwikkelen, specifiek voor vrouwen. Deze terreinen worden in de buurt van grote bevolkingscentra gesitueerd en krijgen onder meer openbaar vervoer en kinderdagverblijven.

Resteert voor mij niettemin (toch) nog de vraag – misschien toch vanuit dat etnocentrisme gedacht – in hoeverre Arabische vrouwen zich ook daadwerkelijk met industriële productie zelf bezig gaan houden, zeker als het niet gaat om high-tech productie.